حوزه خدمات درمانی و زیبایی از جمله فعالیتهایی است که همواره زیر ذرهبین قوانین مالیاتی قرار دارد. پزشکان، دندانپزشکان، کلینیکهای درمانی و مراکز زیبایی، علاوه بر مسئولیت حرفهای در قبال سلامت مراجعان، با تعهدات مالیاتی متعددی نیز روبهرو هستند. عدم آشنایی با این قوانین میتواند منجر به جرایم مالیاتی سنگین، اختلاف با اداره مالیات و حتی اختلال در فعالیت حرفهای شود.
در این مقاله، شرکت حسابداری و مالیاتی صدر حساب رابین بهصورت جامع، شفاف و کاربردی، موضوع مالیات پزشکان و کلینیکهای درمانی و زیبایی را بررسی میکند تا فعالان این حوزه بتوانند با آگاهی کامل و بدون دغدغه مالیاتی فعالیت کنند.
جایگاه پزشکان و مراکز درمانی در نظام مالیاتی
از نگاه سازمان امور مالیاتی، پزشکان و کلینیکها بهعنوان ارائهدهندگان خدمات تخصصی شناخته میشوند. هرگونه دریافت وجه بابت خدمات پزشکی، درمانی یا زیبایی، در چارچوب قانون، درآمد مشمول مالیات محسوب میشود؛ چه این فعالیت بهصورت مطب شخصی باشد، چه کلینیک، چه همکاری با مراکز درمانی دیگر.
تصور رایجی که فعالیت پزشکی را از شمول مالیات مستثنی میداند، نادرست است. آنچه اهمیت دارد، تحقق درآمد است، نه نوع حرفه. مطابق قانون مالیات های مستقیم، هرشخصی که در ایران کسب درآمد میکند ملکف است سالیانه بخشی از درآمد خود را به عنوان مالیات بر درآمد به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نماید. در سال های اخیر این سازمان حساب ویژه ای روی مالیات دریافتی از پزشکان باز نموده و سعی کرده تا با وضع مقررات های جدید، وصول مالیات از این صنف جدیتر پیگیری شود
آشنایی با انواع مالیات پزشکان و کلینیک های درمانی
مالیات پرداختی توسط پزشکان، دندان پزشکان، داروسازان و کلینیک های درمانی را می توان به طور کلی در قالب سه الگوی اصلی طبقه بندی کرد:
- مالیات تکلیفی
- مالیات بر درآمد
- مالیات بر حقوق
هر یک از این الگوها بر اساس نوع فعالیت حرفه ای، ساختار درآمدی و چارچوب های قانونی حاکم بر ارائه خدمات درمانی تعریف می شوند. در ادمه تلاش میکنیم تا با بررسی دقیق هر یک ازین تقسیم بندی ها درک روشن تری از نظام مالیاتی حاکم بر حوزه سلامت و الزامات قانونی مرتبط با آن ارائه دهیم.
مالیات تکلیفی پزشکان چیست؟
از سال 1403، با هدف برقراری عدالت اجتماعی و سریع الوصول تر نمودن بخشی از درآمد مالیاتی دولت، مالیاتی با عنوان مالیات تکلیفی پزشکان در قانون بودجه تصویب شد. براساس بند ب تبصره 1 قانون بودجه سال 1404، تمامی مراکز درمانی اعم از دولتی ، خصوصی، خیریه ها و غیره مکلف شدند تا 10% از حق الزحمه گروه های پزشکی (پزشکان، دندانپزشکان، داروسازان و سایر متخصصین بهداشت) را به عنوان مالیات علی الحساب از دریافتی ایشان کسر نموده و تا پایان ماه بعد از وصول مبلغ صورت حساب، به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نمایند.
در اجرای این قانون توجه به 3 نکته مهم ضروریست:
- در صورت بروز تأخیر از سوی شرکتهای بیمه در پرداخت صورتحسابهای مربوط به خدمات پزشکی، کسر مالیات تکلیفی ، پس از وصول مطالبات انجام میگیرد. به این معنا که مبلغ مالیات تکلیفی پس از دریافت وجوه از سوی شرکتهای بیمه، از حقالزحمه پزشکان کسر شده و مطابق مقررات مالیاتی به مراجع ذیصلاح پرداخت میشود. به طور خلاصه زمان تعلق مالیات، زمان دریافت مبلغ دستمزد است نه زمان انجام خدمت. این سازوکار با هدف تطبیق زمان وصول درآمد با زمان کسر مالیات و جلوگیری از تحمیل بار مالی مضاعف بر پزشکان پیشبینی شده است.
- بر اساس بخشنامه شماره 230/8296/د مورخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۲، پزشکانی که با یک مرکز درمانی رابطه استخدامی ( کارگری- کارفرمایی) دارند، مشمول مالیات تکلیفی پزشکان نمیشوند. در این حالت، تمام مبالغی که پزشک از همان مرکز درمانی دریافت میکند تحت مقررات «مالیات بر درآمد حقوق» قرار میگیرد.
نکته مهم این است که منظور از «کلیه وجوه دریافتی»، فقط مبالغی است که پزشک از مرکز درمانی محل استخدام خود دریافت میکند. بنابراین، این حکم شامل درآمدهایی که پزشک از سایر مراکز درمانی بهصورت حقالزحمه یا حقالعمل دریافت میکند، نمیشود و آن درآمدها همچنان تابع مقررات مربوط به خود هستند.
- در خصوص مالیات تکلیفی پزشکان، حکم ماده 199 قانون مالیات های مستقیم جاری بوده و کلیه کلینیک ها و مراکز درمانی مکلف به کسر و پرداخت این مالیات از حق الزحمه قراردادی پزشکان هستند. مالکین کلینیک ها در صورت تخلف از اجرای این قانون، مشمول جریمه ای معادل 10% مالیات پرداخت نشده در موعد مقرر و 2/5% مالیات متعلقه به ازای هر ماه تاخیر نسبت به مدت سررسید پرداخت خواهند بود.
نحوه محاسبه مالیات تکلیفی پزشکان
تصور نمایید که پزشکی در یک کلینیک خصوصی به صورت مشارکتی فعال است و به ازای هر ویزیت 60% مبلغ ویزیت به عنوان دستمزد به وی پرداخت میگردد. اگر در طول یک ماه 100 بیمار توسط این پزشک ویزیت شده باشد و سهم درآمد او از این 100 ویزیت براساس قرارداد 24 میلیون تومان باشد، کلینیک موظف است 10% این مبلغ معادل 2 میلیون و 400 هزار تومان را به عنوان مالیات تکلیفی از پرداختی به پزشک کسر نموده و نهایتا تا پایان ماه بعد به حساب امور دارایی واریز نماید.
سهم درآمد پزشک *10%= مبلغ مالیات تکلیفی
24میلیون*10%= 2میلیون و 400هزار
به این ترتیب دریافتی پزشک از مرکز خدمات درمانی یا زیبایی بابر با 21میلیون و 600هزار تومان خواهد بود.
24میلیون تومان-2میلیون و400هزارتومان= 21میلیون و 600هزار تومان
نکته مهم:
این مالیات به عنوان مالیات علی الحساب شناخته می شود و در پایان هر سال مالی، مبلغ آن می بایست در اظهارنامه عملکرد درج شود و از مبلغ کل مالیات عملکرد کسر گردد. عدم ثبت یا پیگیری مالیات تکلیفی، ممکن است باعث شود پزشک ناخواسته مالیات بیشتری پرداخت کند یا با بدهی مالیاتی غیرواقعی مواجه شود.
مالیات بردرآمد پزشکان
اصلیترین مالیات پزشکان، مالیات بر درآمد یا مالیات عملکرد است. این مالیات بر اساس سود خالص سالانه محاسبه میشود برای تعیین مبلغ مالیات بر درآمد، می بایست ابتدا کل مبلغ درآمد حاصل از یکسال را بدست آورده و پس از کسر هزینه های قابل قبول، میزان سود خالص در طول یک سال مالی را بدست بیاوریم. هزینههایی مانند اجاره مطب یا کلینیک، حقوق پرسنل، مواد مصرفی، تجهیزات پزشکی، قبوض، استهلاک دستگاهها، تبلیغات و سایر هزینههای مرتبط، در صورت ثبت صحیح، از درآمد کسر میشوند.
پزشکانی که به صورت شخصی در مطب خود فعالیت دارند می بایست مطابق ماده 100 قانون مالیات های مستقیم اظهارنامه مالیاتی مربوط به درآمد خود در یک سال مالیاتی را تا آخر خرداد ماه سال بعد به اداره امور دارایی محل فعالیت خود تسلیم و مالیات متعلقه را با نرخ های پلکانی (15%،20%و25%) ماده 131 قانون مالیات های مستقیم پرداخت نمایند. از منظر قانون، پزشکان تابع قوانین مالیاتی مربوط به گروه بندی مشاغل اشخاص حقیقی موضوع ماده 95 قانون مالیات های مستقیم نیز می باشند و بر اساس حجم درآمد سالیانه به گروه های اول، دوم، سوم تقسیم شده و بر همین اساس وظایف و تکالیف مالیاتی متفاوتی دارند. پزشکان، جراحان و دندانپزشکانی که سالیانه درآمد بالاتر از 30 میلیارد تومان (از ابتدای سال 1405 درآمد بالاتر از 45 میلیارد تومان) دارند در گروه اول قرار گرفته و مکلف به ارائه دفاتر قانونی الکترونیک نیز هستند. به طور خلاصه، پزشکان نیز همانند سایر اشخاص حقیقی موظفند هرساله با توجه به حجم درآمدی خود مالیات پرداخت نمایند و کلیه قوانین مربوط به مالیات بر عملکرد اشخاص حقیقی در مورد ایشان جاریست.
جدول مربوط به نرخ های پلکانی ماده 131 قانون مالیات های مستقیم
نحوه محاسبه مالیات پزشک یا کلینیک
فرض کنید یک پزشک یا کلینیک درمانی در طول یک سال مالی:
- مجموع درآمد دریافتی از بیماران: ۲ میلیارد تومان
- مجموع هزینههای قابل قبول (اجاره، حقوق، تجهیزات، مواد مصرفی و …): ۸۰۰ میلیون تومان
در این حالت:
- سود خالص سالانه = ۲ میلیارد − ۸۰۰ میلیون
- سود مشمول مالیات = ۱٫۲۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان
از آنجاییکه مبلغ معافیت موضوع ماده 101 قانون مالیات های مستقیم برای سال 1404 برابر با 200میلیون تومان اعلام شده است، می بایست ابتدا این مبلغ را از سود خالص کم کنیم
1200میلیون تومان – 200میلیون تومان= 1 میلیارد تومان درآمد مشمول مالیات
محاسبه مالیات با نرخ پلکانی مطابق ماده 131
پله اول 200میلیون تومان *15% = 30میلیون تومان
پله دوم 200میلیون تومان*20% = 40میلیون تومان
پله سوم 600میلیون تومان*25% = 150 میلیون تومان
مالیات متعلقه =30 +40+ 150=220 میلیون تومان
اگر پزشک در طول سال، مالیات تکلیفی پرداخت کرده باشد (مثلاً از سوی بیمارستان یا مرکز درمانی کسر شده باشد)، این مبالغ از مالیات نهایی کسر خواهد شد.
نتیجه مهم:
ثبت دقیق هزینهها میتواند بهطور قانونی، مالیات پرداختی پزشک یا کلینیک را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
مالیات بر حقوق پزشکان
اگر کادر درمان در استخدام مراکز درمانی باشند و بین آنها رابطه کارگری و کارفرمایی حاکم باشد، حقوق دریافتی آنان مشمول قوانین مالیات برحقوق موضوع ماده 83 قانون مالیات های مستقیم می باشد.بر اساس ماده 86 قانون مالیات های مستقیم، مراکز درمانی و کلینیک ها موظفند مبلغ مالیات بر حقوق هر یک از افراد کادر درمان را مطابق قانون محاسبه کرده و ظرف سی روز از زمان تخصیص حقوق از دریافتی ایشان کسر نموده و به اداره امور مالیاتی پرداخت نمایند. محاسبه مالیات بر حقوق پزشکان مطابق ماده 85 و به صورت پلکانی انجام میگیرد و پزشکان استخدامی همانند سایر کارمندان از معافیت های مقرر در ماده 84 قانون مالیات های مستقیم برخوردار می باشد. مبلغ معافیت مالیات حقوق برای سال 1404 برابر با 288 میلیون تومان در سال اعلام گردیده است..
توجه داشته باشید که بر اساس بند ز تبصره 1 قانون بودجه 1404، مالیات مربوط به مزایای رفاهی، انگیزشی و اضافه کاری های پزشکان مشمول نرخ مالیات ثابت 10% سالیانه بوده و به صورت پلکانی محاسبه نمی شود.
نکته مهم مالیاتی
بر اساس بخشنامه شماره ۱۶۶۳۵ سازمان امور مالیاتی، در صورت کسب درآمد پزشکان از منابع مختلف، امکان استفاده از معافیت مالیاتی برای هر منبع بهصورت مستقل وجود دارد. ازاینرو، پزشکی که بخشی از سال در استخدام یک مرکز درمانی بوده و همزمان در مطب شخصی نیز فعالیت دارد، میتواند از معافیتهای مقرر در مواد ۸۴ و ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم بهطور همزمان بهرهمند شود.
مالیات حقوق پزشکان شاغل در مناطق محروم
مطابق با ماده 92 قانون مالیات های مستقیم، 50% مالیات حقوق پزشکانی که در استخدام مراکز درمانی مناطق کمتر توسعه یافته به فعالیت مشغولند بخشوده میشود. فهرست این مناطق توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تعیین می گردد.
مالیات بر ارزش افزوده در خدمات درمانی و زیبایی
یکی از حساسترین بخشهای مالیات پزشکان، موضوع مالیات بر ارزش افزوده است. همه خدمات ارائهشده در مراکز درمانی وضعیت یکسانی ندارند و تفاوت میان درمان و زیبایی اهمیت زیادی دارد.
مطابق ماده ۹ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده، ارائه خدمات مرتبط با درمان، تشخیص، پیشگیری و توانبخشی از شمول مالیات بر ارزش افزوده خارج است. بر این اساس، خدماتی از قبیل ویزیت پزشکی، اعمال جراحی، سونوگرافی و انواع آزمایشهای تشخیصی مشمول این معافیت بوده و این حکم قانونی بهعنوان یکی از حمایتهای مؤثر از جامعه پزشکی و بیماران تلقی میشود.
در نظر داشته باشید که این معافیت فقط در مورد ارائه خدمات درمانی جاریست و نه خدمات زیبایی. بر اساس پیشنویس بخشنامه رفع ابهام از مفاد بند 9 ماده 12 قانون ارزش افزوده، خدمات زیبایی و کاشت مو مشمول ارزش افزوده می باشند. همچنین در این پیشنویس ذکر شده است که جراحی های پلاستیک مانند ترمیم جمجمه و سوختگی ها که در راستای خدمات درمانی انسانی به شمار می روند، از شمول این بخش خارج و معاف از ارزش افزوده هستند.
وضعیت مشمولیت خدمات درمانی و زیبایی از نظر ارزش افزوده
| نوع خدمت | وضعیت مالیات بر ارزش افزوده |
| خدمات درمانی و تشخیصی (ویزیت، جراحی درمانی، آزمایش پزشکی) | معاف |
| خدمات بیمارستانی با ماهیت درمان | معاف |
| خدمات زیبایی غیرضروری پزشکی | مشمول |
| خدمات پوست، مو و زیبایی با هدف زیباسازی | مشمول |
| فروش محصولات زیبایی و دارویی در کلینیک | معمولاً مشمول |
| خدماتی که صرفاً جنبه پزشکی درمانی ندارند | مشمول |
عدم تفکیک درآمدهای درمانی و زیبایی، یکی از دلایل اصلی جرایم مالیاتی در کلینیکهای زیبایی است.
کارتخوان و درگاه پرداخت در مالیات پزشکان
در سالهای اخیر، و بر اساس قانون پایانه های فروشگاهی استفاده از دستگاه کارتخوان برای پزشکان الزامی شده است. گردش مالی کارتخوان و درگاه پرداخت، یکی از مهمترین مبانی تشخیص درآمد توسط سازمان امور مالیاتی محسوب میشود.
بر اساس ماده 22 قانون پایانه های فروشگاهی عدم استفاده از دستگاه پوز می تواند منجر به محرومیت از معافیت های مالیاتی گردد. اگر تراکنشهای کارتخوان با درآمد اظهارشده در اظهارنامه همخوانی نداشته باشد، احتمال تشخیص علیالرأس و مطالبه مالیات اضافی وجود دارد. به همین دلیل، ثبت دقیق دریافتیها و تفکیک حسابهای شخصی و کاری اهمیت بسیار زیادی دارد.
ممکن است بعضی از پزشکان برای کاهش مالیات خویش از بیمار بخواهند که هزینه خدمات درمانی را به حساب شخص ثالث و غیر از خود پزشک واریز کنند. طبق اعلام بانک مرکزی ایران، واریز یا دریافت وجه از حساب فردی که طرف معامله نیست، طبق مقررات مبارزه با پولشویی تخلف محسوب میشود و میتواند منجر به مجازاتهای قانونی و محدودیتهای بانکی شود. بنابراین پزشکان باید تمامی پرداختها را صرفاً از طریق حساب رسمی خود یا مؤسسه مربوطه دریافت کنند تا از مشکلات حقوقی و مالی جلوگیری شود
اظهارنامه مالیاتی پزشکان و کلینیکها
پزشکان و مراکز درمانی موظفاند هر سال اظهارنامه مالیاتی خود را در موعد مقرر ارسال کنند. این اظهارنامه باید شامل اطلاعات کامل درآمدها، هزینهها، مالیاتهای تکلیفی پرداختشده و وضعیت ارزش افزوده باشد.
پزشکان موظفند همانند سایر اشخاص حقیقی بر اساس حجم درامد سالیانه خود، هرساله اظهارنامه مربوط به گروه اول، دوم ، سوم و یا فرم تبصره 100 را در موعد مقرر ارسال نموده و مالیات خود را به حساب سازمان مالیات کشور واریز نمایند. حکم کلیه معافیت ها و جرایم قانون مالیات های مستقیم مربوط به اشخاص حقیقی برای پزشکان نیز جاریست.
توجه داشته باشید که بیمارستان ها، زایشگاه ها و کلینیک های تخصصی فارغ از حجم درآمد در گروه اول قرار گرفته و درنتیجه موظف به انجام کلیه تکالیف مالیاتی مربوط به گروه اول و نگهداری و ارائه دفاتر قانونی الکترونیکی هستند. مالیات این دسته از مشاغل، با نرخ های پلکانی ماده 131 قانون مالیات های مستقیم محاسبه میگردد.
چرا حسابداری منظم برای پزشکان و کلینیکها ضروری است؟
فعالیت پزشکی و زیبایی، زمانبر و تخصصی است و معمولاً فرصت کافی برای رسیدگی به جزئیات مالی باقی نمیگذارد. پزشکان ممکن است علاوه بر فعالیت در مطب شخصی، در استخدام بیمارستان ها نیز باشند و در برخی کلینیک های خصوصی نیز به صورت مشارکتی خدماتی مانند جراحی ارائه دهند. به این ترتیب محاسبه مالیات متعلقه ایشان چندان کار ساده ای نیست. علاوه نبود سیستم حسابداری منظم، باعث ثبت ناقص هزینهها، شفاف نبودن درآمدها و در نهایت پرداخت مالیات بیش از حد واقعی میشود.
حسابداری اصولی، پایه اصلی کاهش ریسک مالیاتی و جلوگیری از اختلاف با اداره مالیات است.
شرکت صدر حساب رابین و مدیریت مالیات پزشکان
در این مسیر، شرکت صدر حساب رابین با ارائه خدمات تخصصی برونسپاری حسابداری و مالیات پزشکان و کلینیکهای درمانی و زیبایی، همراهی مطمئن برای فعالان این حوزه است. این مجموعه با شناخت دقیق قوانین مالیاتی خدمات درمانی و زیبایی، به پزشکان کمک میکند تعهدات مالیاتی خود را بهدرستی انجام دهند و از پرداخت مالیاتهای غیرضروری جلوگیری کنند.
خدمات صدر حساب رابین شامل تنظیم اظهارنامه عملکرد، مدیریت مالیات تکلیفی، تفکیک درآمدهای مشمول و معاف از ارزش افزوده، تطبیق تراکنشهای کارتخوان و دفاع مالیاتی در پروندههای مالیاتی است.
جمعبندی
مالیات پزشکان و کلینیکهای درمانی و زیبایی ترکیبی از مالیات بر درآمد، مالیات تکلیفی و در برخی موارد مالیات بر ارزش افزوده است. شناخت دقیق قوانین، ثبت شفاف درآمد و هزینهها و ارسال اصولی اظهارنامه، کلید فعالیتی امن و بدون دغدغه مالیاتی محسوب میشود.
با استفاده از تجربه و تخصص صدر حساب رابین، پزشکان و مدیران کلینیکها میتوانند با آرامش خاطر بر ارائه خدمات حرفهای و توسعه فعالیت خود تمرکز کنند.
